سیرهی عملی امام خمینی رضوان الله علیه در ماه مبارک رمضان
عالمان ربانی، چلچراغهای پر فروغی هستند که در هر عصری ، در آسمان علم و عمل می درخشند، و با کسب نور و گرما از خورشید رسالت و امامت. بر زمینان تجلی می کنند و آنان را به سوی منابع نور و برکت دودمان وحی ، رهنمون می سازند، و بر بال عرفان ناب محمدی صلی الله علیه و آله نشانده، بر مشکات ملکوت، عروج می دهند.
در میان دین باوران کفر ستیز، چهرهی محبوب قرن، فقیه تیز بین سیاست مدار ایزدخواه فیلسوف عارف ژرف نگر، عالم متخلق و رهبر و بنیان گذار جمهوری اسلامی ، حضرت امام خمینی ، رضوان الله علیه، از موقعیتی والا و ویژه برخودار است; زیرا، روزها و ساعتها و لحظههای عمر او، بامراقبه و محاسبه سپری شد و صدها آیهی قرآن را مجسم ساخت و عینیتبخشید.
امسال، که از سوی مقام معظم رهبری ، «سال امام خمینی ; رضوان الله علیه» نام گذاری شده است، مناسب استسیرهی عملی ایشان را در ماه مبارک رمضان مورد بررسی قرار دهیم تا جان را با شهد محبت و شناختحاصل از رفتار ایشان، صفایی دیگر دهیم.
حضرت امام، رضوان الله علیه، توجه ویژهای نسبتبه ماه رمضان داشته و بدین جهت، ملاقاتهای خودشان را در ماه رمضان تعطیل می کردند و به دعا و تلاوت قرآن و…می پرداختند.
و خودشان می گفتند: «خود ماه مبارک رمضان، کاری است» (۱) .
یکی از یاران امام، در این باره گفته است:
در این ماه، ایشان، شعر نمی خواندند و نمی سرودند و گوش به شعر هم نمی دانند. خلاصه، دگر گونی خاصی متناسب با این ماه در زندگی خود ایجاد می کردند، به گونهای که این ماه را، سراسر، به تلاوت قرآن مجید و دعا کردن و انجام دادن مستحبات مربوط به ماه رمضان سپری می کردند (۲) .
ایشان، به هنگام سحر و افطار، بسیار کم می خوردند، به گونهای که خادمشان فکر می کردند که امام، چیزی نخورده است! (۳)
حضرت امام رحمه الله درباره رمضان چنین می سرایند:
ماه رمضان شد، می و میخانه بر افتاد عشق و طرب و باده، به وقتسحر افتاد افطار به می کرد برم پیر خرابات گفتم که تو را، روزه، به برگ و ثمر افتاد با باده، وضو گیر که در مذهب رندان در حضرت حق این عملتبارور افتاد (۴)
از جمله برنامههای ویژهی حضرت امام، رضوان الله علیه، در ماه مبارک رمضان، عبادت و تهجد بود. امام، عبادت را ابزار رسیدن به عشق الهی می دانستند. و به صراحتبیان می کردند که در وادی عشق، نباید به عبادت به چشم وسیلهای برای رسیدن به بهشت نگاه کرد (۵) .
اکثر آشنایان امام نقل می کنند که از سن جوانی ، نماز شب و تهجد، جزء برنامههایشان بود.
بعضی از نزدیکان ایشان می گفتند که وقتی در ظلمت و تاریکی نیمهی شب، آهسته وارد اتاق امام می شدم، معاشقه امام را با ایزد احساس می کردم و می دیدم که با خضوع و خشوعی خاص، نماز می خواندند و قیام و رکوع و سجود را بهجا می آوردند که حقا وصف ناپذیر بود. با خودم فکر می کردم که شب امام، حقیقتا، لیله القدر است (۶) .
یکی از اعضای دفتر ایشان، در این باره می گوید:
پنجاه سال است که نماز شب امام، ترک نشده است. امام، در بیماری و در صحت و در زندان و در خلاصی و در تبعید، حتی بر روی تختبیمارستان قلب هم نماز شب خواندند (۷) .
امام، رضوان الله علیه، توجه خاصی به نوافل داشتند و هرگز، نوافل را ترک نمی کردند. نقل شده است که امام، در نجف اشرف، با آن گرمای شدید، ماه مبارک رمضان را روزه می گرفت و با این که در سنین پیری بودند و ضعف بسیار داشتند، تا نماز مغرب و عشا را به همراه نوافل بهجای می آوردند، افطار نمی کردند! و شبها تا صبح، نماز و دعا می خواندند و بعد از نماز صبح، مقداری استراحت می کردند و صبح زود، برای کارهایشان آماده می شدند (۸) .
خانم زهرا مصطفوی می گوید:
راز و نیاز امام و گریهها و نالههای نیمه شب این، چنان شدید بود که انسان را، بی اختیار، به گریه می انداخت (۹) .
یکی از اساتید قم نقل می کرد: شبی ، میهمان حاج آقا مصطفی بودم. ایشان، خانهی جداگانهای نداشتند و در منزل امام زندگی ، می کردند. نصف شب، از خواب بیدار شدم و صدای آه و نالهای شنیدم، نگران شدم که مگر اتفاقی افتاده است; حاج آقا مصطفی را بیدار کردم و گفتم: «ببین چه خبر است!» . ایشان نشست و گوش داد و گفت: «صدای امام است که مشغول تهجد و عبادت است» (۱۰) .
در ماه مبارک رمضان، این شب زنده داری و تهجد، وضعیت دیگری داشت. یکی از محافظان بیت می گوید در یکی از شبهای ماه مبارک رمضان، نیمه شب، برای انجام کاری مجبور شدم از جلوی اتاق امام گذر کنم. حین عبور، متوجه شدم که امام، زار زار گریه می گردند! هق هق گریهی امام که در فضا پیچیده بود، واقعا مرا تحت تاثیر قرار داد که چهگونه امام، در آن موقع. از شب، با خدای خویش راز و نیاز می کند (۱۱) .
آخرین ماه مبارک رمضان دوران حیات امام، به گفتهی ساکنان بیت، از ماه مبارک رمضانهای دیگر متفاوت بود! به این صورت که امام، همیشه، برای خشک کردن اشک چشمشان دستمالی را همراه داشتند، ولی در آن ماه مبارک رمضان، حولهای را نیز همراه بر می داشتند تا به هنگام نمازهای نیمه شبشان، از آن استفاده کنند! (۱۲)
امام خمینی ، رضوان الله علیه، توجه خاصی به قرآن داشتند، بهطوری که روزی ، هفتبار قرآن می خواندند!
امام، در هر فرصتی که بهدست می آوردند، و لو اندک، قرآن می خواندند. بارها دیده شد که امام، حتی در دقایقی قبل از آماده شدن سفره – که معمولا به بطالت می گذرد – قرآن تلاوت می کنند (۱۳) ! امام، بعد از نماز شباش تا وقت نماز صبح، قرآن می خواند (۱۴) .
یکی اطرافیان امام می گوید:
امام، در نجف، چشمشان درد گرفت و به دکتر مراجعه کردند. دکتر، بعد از معاینهی چشم امام گفت: «شما باید چند روزی قرآن نخوانید و به چشمتان استراحتبدهید» . امام، خندیدند! و فرمودند: «دکتر: من، چشم را برای قرآن خواندن می خواهم! چه فایدهای دارد که چشم داشته باشم و قرآن نخوانم؟ شما یک کاری کنید که من بتوانم قرآن بخوانم (۱۵) !» .
و در ماه رمضان یکی از همراهان امام در نجف، اظهار می کرد که امام خمینی ، در ماه مبارک رمضان، هر روز، ده جزء قرآن می خواندند; یعنی ، در هر سه روز، یک بار قرآن را ختم می کند (۱۶) .
علاوه بر آن، هر سال، چند روز قبل از ماه مبارک رمضان، دستور می دادند که چند ختم قرآن برای افرادی که مد نظر مبارکشان بود، قرائتشود (۱۷) .
گزیدهایی از توصیهها و سفارشهای امام، رضوان الله علیه، به مناسبت ماه مبارک رمضان
شما، در این چند روزی که به ماه رمضان مانده، به فکر باشید، خود را اصلاح کرده، توجه به حق تعالی پیدا نمایید.
از کردار و رفتار ناشایستهی خود، استغفار کنید! اگر خدای نخواسته، گناهی مرتکب شدهاید، قبل از ورود به ماه مبارک رمضان، توبه کنید! زبان را به مناجات حق تعالی عادت دهید! مبادا در ماه مبارک رمضان، از شما غیبتی ، تهمتی و خلاصه گناهی سر بزند و در محضر ربوبی ، با نعم الهی و در مهمان سرای باری تعالی ، آلوده به معاصی باشید! شما، اقلا، به آداب اولیهی روزه عمل نمایید و همانطوری که شکم خود را از خوردن و آشامیدن نگه می دارید، چشم و گوش و زبان را هم از معاصی باز دارید! از هم اکنون، بنا بگذارید که زبان را از غیبت، تهمت، بدگویی و دروغ نگهداشته، کینه، حسد و دیگر صفات زشتشیطانی را از دل بیرون کنید!
اگر با پایان یافتن ماه مبارک رمضان، در اعمال و کردار شما هیچ گونه تغییری پدید نیامد، و راه و روش شما با قبل از ماه صیام فرقی نکرد، معلوم می شود روزهای که از شما خواستهاند، محقق نشده است.
اگر دیدید کسی می خواهد غیبت کند، جلوگیری کنید و به او بگویید! «ما، متعهد شدهایم که در این سی روز ماه مبارک رمضان، از امور محرمه خود داری ورزیم.» و اگر نمی توانید او را از غیبتباز دارید، از آن مجلس خارج شوید! ننشینید و گوش کنید! باز تکرار می کنم تصمیم بگیرید در این سی روز ماه مبارک رمضان، مراقب زبان، چشم، گوش و همهی اعضاء و جوارح خود باشید.
توجه بکنید که به آداب ماه مبارک رمضان عمل کنید; فقظ، دعا خواندن نباشد، دعا به معنای واقعی اش باشد (۱۸) .
پی نوشتها:
۱. پا به پای آفتاب، ج ۱، ص ۲۸۶.
۲. برداشتهایی از سیرهی امام خمینی ره، ج ۳، ص ۹۰.
۳. همان، ص ۸۹ .
۴. روزنامهی جمهوری اسلامی ، مورخ ۸/۱/۶۹. امام خمینی ره ۲۹ شعبان / ۱۴۰۷.
۵. روزنامه جمهوری اسلامی ، ۲۰ / ۱۱ / ۶۴.
۶. امام در سنگر نماز، ص ۸۳; هزار و یک نکته، حسین دیلمی ، نکتهی 129.
۷. هزار و یک نکته، حسین دیلمی ; حبیب و محبوب، ص ۵۳; سیمای فرزانگان، ص ۱۸۰.
۸. سیمای فرزانگان، ص ۱۵۹; برداشتهایی از سیرهی امام خمینی ره، ج ۳، ص ۹۹.
۹. برداشتهایی از سیرهی امام خمینی ره، ج ۳، ص ۱۳۲.
۱۰. همان، ص ۲۸۶.
۱۱. هزار و یک نکته، حسین دیلمی ، نکتهی 104; جلوهای از خورشید، ص ۹۰.
۱۲. برداشتهایی از سیرهی امام خمینی ره، ج ۳، ص ۱۲۶.
۱۳. پا به پای آفتاب، ج ۱، ص ۲۷۰.
۱۴. برداشتهایی از سیرهی امام خمینی ره; ج ۳، ص ۱۹۸.
۱۵. همان، ص ۷.
۱۶. همان، ص .
۱۷. پا به پای آفتاب، ج ۱ ص ۱۸۱.
۱۸. سیمای فرزانگان، ص ۱۵۹ و ۱۶۱ برداشتهایی از سیرهی امام خمینی ، ج ۳، ص ۸.